Sözlük

Adres, ödemenin gideceği yerdir. Bitcoin adresleri çoğunlukla bc1 ile, Ethereum adresleri 0x ile başlar. Solana adresleri ise uzun bir harf ve rakam dizisidir.

Aynı 0x adresi Ethereum, Arbitrum, Base ve benzeri ağlarda da bulunabilir. Bu kolaylık sağlar, ama adresin tek başına coinlerin hangi ağa düşeceğini söylemediği anlamına gelir. Adresle birlikte ağı da mutlaka kontrol edin.

Adresleri elle yazmayın, kopyalayıp yapıştırın. Ardından ilk ve son birkaç karakteri karşılaştırın. Bazı zararlı yazılımlar panodaki adresi saldırganın adresiyle değiştirir.

Her blokzincir, işleminizi bir bloğa eklemek için ücret alır. Ethereum'da buna gas denir. Bitcoin'de ücret madencilere ödenir. Bu ücret köprüye ya da cüzdana değil, ağa gider.

Ücretler talebe göre değişir. Sakin bir günde bir Bitcoin işlemi 1 doların altında olabilir, ağ yoğunken çok daha pahalıya çıkabilir. Solana'da ücret genellikle bir sentin çok küçük bir kısmıdır. Ethereum ikisinin arasında kalır ve yoğun saatlerde sıçrayabilir.

Zincirler arası transferde çoğu zaman iki ağda da ücret ödenir: biri göndermek, biri teslim etmek için. İkincisi genellikle teklifin içine gömülüdür. Yalnızca ücret satırına değil, elinize geçecek toplam tutara bakın.

Akıllı sözleşme, blokzincirde saklanan bir koddur. Yayınlandıktan sonra tam olarak yazıldığı gibi çalışır. Otomatik satış makinesini düşünün: doğru parayı atarsınız, kasiyere gerek kalmadan ürün düşer.

Ethereum, Solana ve yeni zincirlerin çoğu akıllı sözleşmeleri destekler. Bitcoin, Monero ve bazı eski zincirlerin betik dili ise çok sınırlıdır. Bu yüzden üzerlerinde normal bir köprü sözleşmesi çalışamaz.

“Yazıldığı gibi çalışır” ifadesi hataları da kapsar. En büyük köprü kayıplarının birkaçı sözleşme kodundaki hatalardan çıktı. Güvenlik denetimi bu riski azaltır ama ortadan kaldırmaz.

Blokzincir, bakiyelerin ve ödemelerin yazıldığı bir defterdir. Bu defterin kopyası binlerce bilgisayarda aynı anda durur. Yeni kayıtlar blok denen paketler halinde eklenir. Bir blok kabul edildikten sonra onu değiştirmek neredeyse imkânsızdır.

Her blokzincir kendi içine kapalı bir dünyadır. Bitcoin yalnızca BTC kayıtlarını, Solana yalnızca SOL ve Solana tokenlarını, Ethereum da kendi kayıtlarını tutar. Hiçbiri diğerinin içini göremez. Köprüler ve zincirler arası takaslar tam da bu yüzden var.

Pratikte coinler kendi zincirinden hiç çıkmaz. BTC'nizi Solana'ya “taşıdığınızda” aslında iki şeyden biri olur: ya biri gerçek BTC'nizi saklar ve size Solana'da bir token verir ya da BTC'nizi zaten Solana'da yaşayan bir coin ile takas edersiniz.

Kripto cüzdanı, para cüzdanı gibi coinleri içinde taşımaz. Coinler blokzincirde durur. Cüzdan ise onları hareket ettirme yetkiniz olduğunu kanıtlayan gizli anahtarları saklar.

Cüzdanlar çoğu zaman belirli zincirler için yapılır. MetaMask Ethereum ve benzeri ağlarla, Phantom Solana ile çalışır. Birçok Bitcoin cüzdanı ise yalnızca BTC destekler. Yeni bir ağda coin almak için o ağı destekleyen bir cüzdana ihtiyacınız var.

Zincirler arası bir transferden önce hedef cüzdanı açın, doğru ağın alıcı adresini kopyalayın ve orada ağ ücretleri için az miktarda o ağın coininden bulundurun.

EVM, Ethereum Virtual Machine yani Ethereum Sanal Makinesi demektir. Ethereum'da akıllı sözleşmeleri çalıştıran motordur. Arbitrum, Base, Optimism, Polygon, BNB Chain, Avalanche ve daha pek çok ağ bu motoru kopyalar.

Sizin için anlamı şu: MetaMask gibi tek bir cüzdan ve tek bir 0x adresi bu ağların hepsinde işe yarar. EVM zincirleri arasında transfer genellikle zincirler arası işlemlerin en kolay türüdür.

Bitcoin, Solana, TON ve XRP Ledger gibi EVM dışı zincirler farklı çalışır. Başka bir cüzdan ve adres biçimi gerekir, bunları destekleyen köprü sayısı da daha azdır.

Katman 2 ağı (çoğu zaman rollup denir) işlemleri kendi içinde yapar, paketler ve sonucu Ethereum'a yazar. Böylece çok daha düşük ücret ödersiniz ama son kayıt için yine Ethereum'a yaslanırsınız.

Arbitrum, Optimism, Base, zkSync ve Linea birer katman 2 ağıdır. Ethereum ile aynı türde 0x adresleri kullanırlar. Yani aynı cüzdan hepsinde çalışır.

Bazı rollup'larda resmi köprüyle Ethereum'a geri dönmek yaklaşık yedi gün sürer. Across gibi hızlı köprüler size dakikalar, hatta saniyeler içinde öder ve bu bekleme süresini kendileri üstlenir.

Kesinlik, bir ödemenin gerçekten tamamlandığı noktadır. Bu noktadan önce bir işlem nadiren de olsa düşebilir ya da başka bir işlemle değiştirilebilir. Sonrasında kayıt kalıcıdır.

Zincirler kesinliğe farklı yollarla ulaşır. Bitcoin'de kesin bir çizgi yoktur, bu yüzden hizmetler onay sayar. Ethereum yaklaşık 13 dakikada kesinleşir. Solana çok daha hızlıdır.

Köprüler bunu önemser, çünkü karşı taraf kesinleşmeden ödeme yapmak birinin aynı coinleri iki kez harcamasına yol açabilir. Hızlı köprüler bu riski kendileri üstlenir ve karşılığında küçük bir ücret alır.

Yeni bir cüzdan oluşturduğunuzda size 12 ya da 24 kelimelik bir liste gösterilir. Bu kelimeler ana anahtardır. Uyumlu herhangi bir cüzdan uygulamasına yazıldığında tüm coinleriniz orada görünür.

Kelimeleri kâğıda yazın ve internete bağlı olmayan güvenli bir yerde saklayın. Ekran görüntüsü, not uygulaması ya da bulut depolama kullanmayın.

Gerçek bir köprü, takas sitesi ya da destek ekibi kurtarma ifadenizi asla istemez. Bir site ya da “destek” görevlisi “takılan transferi düzeltmek” için bu kelimeleri istiyorsa bu bir dolandırıcılıktır. Sayfayı hemen kapatın.

Bazı ağlar ödemeye kısa bir not eklemenize izin verir. XRP buna destination tag (hedef etiketi) der, TON ve Cosmos zincirleri memo ya da yorum der. Borsalar bunu müşterileri ayırt etmek için kullanır, çünkü pek çok müşteri aynı yatırma adresini paylaşır.

Memoyu unutursanız coinleriniz borsaya sahipsiz olarak ulaşır. Geri almak çoğu zaman destek talebi açmayı gerektirir ve haftalar sürebilir.

THORChain de memo kullanır ama başka bir amaçla: takas talimatları memonun içindedir. Arayüzler bunu sizin yerinize doldurur. Yatırma ekranında bir memo ya da etiket görüyorsanız onu birebir kopyalayın.

Merkezi borsa bir şirkettir. Coin yatırırsınız, borsa hesabınıza yansıtır ve siz onun kayıtları üzerinde alım satım yaparsınız. Çekim yaptığınızda borsa kendi cüzdanlarından coin gönderir.

Borsalar ağ değiştirmenin basit bir yoludur: BTC'yi Bitcoin ağından yatırırsınız, satarsınız ya da tutarsınız, sonra borsanın desteklediği başka bir ağdan çekersiniz. Genellikle kimlik doğrulaması yapılmış bir hesap gerekir.

Coinler borsada durduğu sürece kontrol borsadadır. Çekimler durdurulabilir. Yatırma ekranında seçtiğiniz ağın, gönderdiğiniz ağla aynı olduğundan emin olun. Memo isteniyorsa mutlaka ekleyin.

Merkeziyetsiz borsada hesap açmadan bir tokenı başka bir tokenla takas edersiniz. Cüzdanınızı bağlar, işlemi onaylarsınız, sözleşme takası yapar. Ethereum'da Uniswap ve Solana'da Jupiter bilinen örneklerdir.

DEX'lerin çoğu tek bir blokzincir içinde çalışır. Chainflip ve THORChain gibi zincirler arası DEX'ler bir adım öteye gider: bir ağdaki coini alır, başka bir ağda farklı bir coin öder.

DEX'te fiyat, havuzda ne kadar para olduğuna bağlıdır. Büyük işlemlerde onaylamadan önce fiyat etkisine bakın.

İşleminiz bir bloğa girdiğinde bir onayı olur. Sonraki her blok bir onay daha ekler. Köprüler ve borsalar harekete geçmeden önce belirli bir onay sayısını bekler. Böylece ödemenin ortadan kalkmayacağından emin olurlar.

Bitcoin transferlerinin yavaş olmasının asıl sebebi bu beklemedir. Bitcoin yaklaşık 10 dakikada bir blok üretir. 1 ila 3 blok beklemek 10 ila 30 dakika sürer. Monero çoğu zaman 10 blok ister, bu da yaklaşık 20 dakika eder. Solana ise saniyeler içinde onaylar.

Transferiniz takılmış gibi görünüyorsa işleminizi bir blok gezgininde bulun. Hâlâ onay bekliyorsa düzeltilecek bir şey yoktur. Sadece zaman gerekiyordur.

Öz saklamada anahtarlar sizdedir. Kimse coinlerinizi donduramaz, sizin yerinize kaybedemez. Kurtarma ifadenizi kaybederseniz de kimse onları size geri getiremez.

Bunu nakit parayı evdeki kasada tutmakla bankada tutmak arasındaki fark gibi düşünün. Kasa tamamen sizindir, ama şifreyi unutursanız arayabileceğiniz bir müşteri hizmetleri yoktur.

Zincirler arası transferde öz saklama iki noktada önem taşır: gönderdiğiniz yer ve aldığınız yer. Parayı doğrudan kendi cüzdanınıza ödeyen bir yol kontrolü sizde bırakır. Coinlerinizi arada kısa süreliğine bile tutan bir yol, güvenmeniz gereken bir taraf daha ekler.

Stablecoin, fiyatı sabit kalsın diye tasarlanmış bir tokendir. Çoğu 1 ABD dolarına endekslidir. USDC'yi Circle, USDT'yi Tether çıkarır. İkisi de her coinin arkasında nakit ve kısa vadeli devlet tahvili tuttuklarını söyler.

Zincirler arasında en kolay taşınan varlıklar genellikle stablecoinlerdir. Circle'ın kendi transfer sistemi CCTP, USDC'yi bir zincirde yok edip diğerinde aynı miktarda yeniden oluşturur. Arada sarılmış bir kopya yoktur.

Bir stablecoin ancak arkasındaki karşılık kadar sağlamdır. Elinizdeki sürümü de kontrol edin: köprüyle gelmiş USDC (bazen USDC.e olarak görünür) Circle'ın doğrudan çıkardığı USDC ile aynı şey değildir.

Token, var olan bir blokzincir üzerinde bir program tarafından oluşturulan varlıktır. Ethereum'daki USDC, Base'deki cbBTC ve Solana'daki memecoinler birer tokendir. Bulundukları ağı kullanırlar ama o ağın kendi coini değildirler.

Aynı isim farklı zincirlerde çok farklı şeyler anlatabilir. Solana'da Circle'ın çıkardığı USDC gerçek USDC'dir. Rastgele bir köprünün çıkardığı “USDC” adlı token ise ancak o köprü kadar güvenilirdir.

Tokenın kontrat adresini, çıkaran kurumun resmi sitesinden ya da güvenilir bir blok gezgininden kontrol edin. Sahte tokenlar sık sık ünlü isimleri ve logoları kopyalar.

Her blokzincirin kendi coini vardır: Bitcoin'de BTC, Ethereum'da ETH, Solana'da SOL. Ağ ücreti bu coinle ödenir. O ağda doğduğu için yerel coin denir.

“Yerel BTC” dendiğinde, başka bir zincirde duran sarılmış bir sürüm değil, Bitcoin ağındaki gerçek bitcoin kastedilir. Chainflip ve THORChain'in sunduğu yerel takaslar gerçek coin alır ve gerçek coin öder.

Bunun önemi şu: yerel coin yalnızca kendi ağının risklerini taşır. Sarılmış bir kopya ise ek olarak aslını tutan tarafın riskini de taşır.

Aktarıcı, zincirler arasında bilgi taşır. A zincirinde yatırmanız gibi bir olayı görür ve köprü harekete geçebilsin diye B zincirinde bir işlem gönderir.

Across'ta aktarıcının görevi daha geniştir: hedef zincirde size kendi parasıyla öder, parasını daha sonra Ethereum'daki bir havuzdan geri alır. Bu haliyle diğer projelerin çözücü dediği role çok yakındır.

Aktarıcı genellikle paranızı tek başına çalamaz. Neyin geçerli sayılacağına köprünün kuralları karar verir. Çalışmayı bırakan bir aktarıcı işleri sadece yavaşlatır, yerine başkaları geçebilir.

Atomik takas, içinde güvenlik kilidi olan bir alım satımdır. İki taraf da coinlerini aynı gizli kodla ve bir son tarihle kilitler. Taraflardan biri coinini aldığında kod herkese açık hale gelir ve diğer taraf da kendi coinini alabilir. Süre içinde kimse almazsa ikisine de iade yapılır.

Basit betik diline sahip zincirlerde bile çalışır. Bu yüzden Bitcoin ve Monero'yu kimseye güvenmeden takas etmenin az sayıdaki yolundan biridir. Garden Finance BTC için bu tür bir kilit (HTLC) kullanır.

Dezavantajları da var: karşı tarafta birinin olması gerekir, bekleme uzun sürebilir ve son tarihten önce ya çevrimiçi olmanız ya da sizin yerinize talep eden bir yazılım kullanmanız gerekir.

Bu yöntemde coinlerinizi A zincirindeki bir kasaya gönderirsiniz. Köprü de B zincirinde aynı miktarda sarılmış token basar. Geri dönmek istediğinizde sarılmış tokenları iade edersiniz, onlar yakılır ve asıl coinlerin kilidi açılır.

Sarılmış bitcoinlerin çoğu böyle çalışır. Kasayı bir şirket, bir imzacı grubu ya da bir akıllı sözleşme yönetebilir.

Riski şurada: gerçek coinlerin hepsi tek bir yerde durur. Kasa hacklenirse ya da anahtarlar çalınırsa bütün sarılmış tokenlar karşılıklarını aynı anda kaybeder. Kripto tarihinin en büyük hacklerinin birçoğu tam olarak bu kasaları hedef aldı.

Blokzincirler birbirini göremez. Köprü ikisini birbirine bağlar. Bir zincirdeki yatırmanızı izler, sonra diğer zincirde size coin serbest bırakır ya da oluşturur.

Bunun birkaç yolu var. Bazı köprüler coinlerinizi kilitler ve sarılmış bir kopya basar. Bazıları iki tarafta da para havuzu tutar ve size havuzdan öder. Bazıları parayı size önden ödeyen hızlı bir aracı (solver) kullanır. Circle'ın CCTP sistemi ise USDC'yi bir tarafta yok edip diğer tarafta yeniden oluşturur.

Her köprü sizden bir şeye güvenmenizi ister: bir şirkete, bir imzacı grubuna, bir doğrulayıcı ağına ya da bir kod parçasına. Bunun ne olduğunu bilmek, markanın adından daha önemlidir.

Likidite köprüsü yeni token basmaz. Örneğin hem Ethereum'da hem Arbitrum'da USDC stoku tutar. Siz Ethereum'daki havuza USDC eklersiniz, köprü size Arbitrum'daki havuzdan USDC öder.

Stargate ve Synapse böyle çalışır. Yeni zincirde köprüye özel bir sürüm değil, normal bir token alırsınız.

Sınırı şu: köprü yalnızca havuzda olan kadarını ödeyebilir. Büyük transferler havuzu boşaltabilir ya da daha kötü bir kurla sonuçlanabilir. Havuzlar hacker'lar için de hedeftir, bu yüzden köprü sözleşmelerinin güvenliği önemlidir.

Mesajlaşma protokolü pek çok köprünün altındaki tesisattır. Bir zincirdeki sözleşmenin, başka bir zincirdeki sözleşmeye “bu yatırma gerçekleşti” demesini, ikinci zincirin güvenebileceği bir şekilde sağlar.

Wormhole, LayerZero, Axelar ve Hyperlane birer mesajlaşma protokolüdür. Her biri mesajları farklı bir grupla kontrol eder: Wormhole 19 Guardian'dan oluşan bir set kullanır, Axelar bir doğrulayıcı ağı kullanır, LayerZero ve Hyperlane ise her uygulamanın kendi kontrolcülerini seçmesine izin verir.

Bu protokollerden biriyle taşınan bir token kullanıyorsanız o gruba güveniyorsunuz demektir. Sahte bir mesaj yoktan token yaratabilir. 2022'deki Wormhole hack'inde olan da buydu.

Niyet tabanlı sistemde her adımı tek tek söylemezsiniz. Sadece şunu dersiniz: bunu veriyorum, şu zincirde şunu istiyorum. Ardından çözücüler emrinizi doldurmak için yarışır.

Uygulamadan taksi çağırmaya benzer. Varış noktasını ve fiyatı siz belirlersiniz, işi kabul eden sürücü güzergâhı halleder. Across, deBridge, Relay ve NEAR Intents bu modeli kullanır.

Avantajı hızdır: çoğu zaman saniyeler içinde ödeme alırsınız, çünkü çözücü kendi parasını kullanır ve yavaş kısmı sonradan bekler. Emrinizi hiçbir çözücü almazsa emir genellikle süresi dolunca iptal olur ve paranız iade edilir.

Resmi köprü, ağın kendisinin sunduğu köprüdür. Arbitrum, Optimism ve Base gibi katman 2 ağlarının her birinin Ethereum'a bağlanan bir resmi köprüsü vardır.

Bu köprüler genellikle o zincir çifti için en güvenilir seçenektir, çünkü ağın kendisiyle aynı güvenliğe dayanırlar. Bu yolla taşınan tokenlar yeni zincirde çoğu zaman standart sürüm sayılır.

Sorun hızdır. Katman 2'ye yatırma hızlıdır, ama optimistic rollup'ların resmi köprüsüyle Ethereum'a çekim günler sürer: OP Mainnet'te yaklaşık yedi, Arbitrum'da yaklaşık 6,4, Base'de 5 gün. Hızlı köprüler esas olarak bu beklemeyi atlamak için vardır.

Sarılmış token bir vekildir. Gerçek coini biri tutar, siz de başka bir zincirde, o coinle geri değiştirilebilen bir token alırsınız. Solana ve Base'deki cbBTC, Ethereum'daki WBTC ve tBTC, sarılmış bitcoin örnekleridir.

Vestiyer fişini düşünün. Fişin değeri, paltonun tezgâhın arkasında durmasından gelir. Vestiyer soyulursa fiş hiçbir işe yaramaz.

Sarılmış token tutmadan önce gerçek coinleri kimin sakladığını (cbBTC için Coinbase, WBTC için BitGo, tBTC için bir imzacı ağı) ve tokenı nasıl geri çevireceğinizi öğrenin. Likiditeye de bakın: az işlem gören bir sarılmış tokenı adil fiyattan satmak zor olabilir.

Çözücü (filler ya da piyasa yapıcı da denir) niyet emirlerini takip eder. Sizin emrinizi görünce hedef zincirde coinleri hemen, kendi parasıyla gönderir.

Daha sonra kaynak zincirdeki yatırmanız onaylanınca protokol çözücünün parasını geri öder. Çözücü, parayı önden verip riski üstlendiği için küçük bir ücret kazanır.

Sizin için bu çoğunlukla iyi haber: hızlı ödeme ve rekabetçi fiyat. Dikkat etmeniz gereken şey tutardır. Çözücülerin o zincirde yeterli parası hazır değilse çok büyük emirler daha az teklif alabilir, hatta hiç alamayabilir.

Toplayıcı, birkaç köprüden ve borsadan teklif ister ve bunları yan yana gösterir. LI.FI, Bungee, Squid ve Rango birer toplayıcıdır. Birçok cüzdanın içinde de böyle bir araç bulunur.

Sizi beş siteyi tek tek gezmekten kurtarır. Bir yolu adımlara da bölebilir: bir zincirde takas, ardından köprü, ardından diğer zincirde takas gibi.

Toplayıcı parayı kendisi taşımaz. Hangi köprüyü seçtiyse yine ona güvenirsiniz. Onaylamadan önce rota ayrıntılarına bakın. Adım sayısı arttıkça ücret de takılabilecek nokta da artar.

Bu yöntem, tokenı her zincirde tek bir kurum çıkarıyorsa işe yarar. Tokenı kaynak zincirde yakarsınız (yok edersiniz), çıkaran kurum bunu onaylar ve hedef zincirde size yeni token basılır.

Circle'ın CCTP sistemi USDC için tam olarak bunu yapar. Yeni zincirde sarılmış bir kopya değil, Circle'ın çıkardığı gerçek USDC'ye sahip olursunuz. Ortada soyulabilecek büyük bir kilitli coin kasası yoktur.

Karşılığında tokenı çıkaran kuruma güvenirsiniz. USDC tutuyorsanız zaten Circle'a güveniyorsunuz. Yani USDC için bu yöntem neredeyse hiç yeni risk eklemez.

Zincirler arası takas, ağların arasından geçen bir alım satımdır. Bir coini kendi zincirinden gönderirsiniz, farklı bir coini onun kendi zincirinde alırsınız. Elinizde sarılmış bir token kalmaz.

Chainflip, THORChain ve NEAR Intents bunu Bitcoin için yapar. BTC'yi bir yatırma adresine gönderirsiniz, SOL ya da USDC genellikle 10 ila 40 dakika içinde Solana cüzdanınıza düşer.

BTC'de kalmanız gerekmiyorsa bu çoğu zaman en basit seçenektir. Maliyet kurun içine gömülüdür. Bu yüzden birkaç sağlayıcıda elinize geçecek tutarı karşılaştırın.

Fiyat etkisi, işlem büyüklüğünüzün maliyetidir. Büyük bir havuzda 100 dolarlık takas fiyatı neredeyse hiç oynatmaz. Küçük bir havuzda 100.000 dolarlık takas ise fiyatı ciddi şekilde oynatabilir.

Teklif ekranları fiyat etkisini genellikle yüzde olarak gösterir. Yaygın çiftlerde %0,5'in altı normaldir. Birkaç yüzde görüyorsanız havuz sizin tutarınız için fazla küçüktür.

Etki yüksekse transferi küçük parçalara bölün, başka bir sağlayıcı deneyin ya da USDC gibi likiditesi yüksek bir coin üzerinden giden bir yol kullanın.

Her ağ, ücretler için kendi coinini ister. USDC'yi Solana'ya taşıdınız ama hiç SOL'unuz yoksa o USDC'yi ne gönderebilir ne de takas edebilirsiniz.

Birçok köprü ve toplayıcı, transferinizle birlikte az miktarda yerel coin göndermeyi teklif eder. Buna genellikle gas top-up ya da refuel denir. Biraz ek maliyeti vardır ama sizi büyük bir dertten kurtarır.

Bu seçenek varsa ve hedef cüzdanınız boşsa açın. Birkaç dolarlık yerel coin genellikle pek çok işleme yeter.

Bazı zincirler arası takaslar, gönderdiğiniz zincirde bir iade adresi ister. Takas tamamlanamazsa coinler oraya geri gönderilir.

Bu en çok borsadan gönderim yaptığınızda önemlidir. Borsa çekimleri size ait olmayan ortak bir adresten çıkar. Oraya yapılan bir iade size hiç ulaşmayabilir. Bunun yerine kendi cüzdan adresinizi yazın.

Alan zorunlu olmasa bile doldurun. İade adresi eksik olunca basit bir başarısız takas uzun bir destek sürecine dönüşebilir.

İşleminiz beklerken fiyatlar oynar. Kayma, gördüğünüz teklif ile elinize geçen sonuç arasındaki farktır.

Takas uygulamaları %0,5 ya da %1 gibi bir kayma sınırı koymanıza izin verir. Fiyat bundan fazla oynarsa işlem kötü kurdan tamamlanmak yerine iptal edilir ya da iade edilir.

Bitcoin'den yapılan zincirler arası takaslar 10 ila 40 dakika sürebilir. Fiyatın oynamaya daha çok vakti olur. Çok dar bir ayar iadeye yol açabilir, çok geniş bir ayar ise size para kaybettirebilir. Küçük tutarlarda güvenilir bir uygulamanın varsayılan ayarı genellikle yeterlidir.

Likidite, bir şeyi adil fiyattan ne kadar kolay takas edebildiğinizi gösterir. Likiditesi derin bir coinin çok sayıda alıcısı ve satıcısı ya da büyük havuzları vardır.

Arabanızı büyük bir şehirde satmakla küçük bir köyde satmak arasındaki farkı düşünün. Şehirde alıcı çoktur, adil fiyatı çabuk bulursunuz. Köyde ya beklersiniz ya da daha azına razı olursunuz.

Zincirler arası transferde büyük bir tutarın sorunsuz geçip geçmeyeceğini likidite belirler. Likiditesi zayıf bir sarılmış tokenı almak ucuz olabilir, ama sonradan satmak pahalıya patlayabilir.

Likidite havuzu, başkaları işlem yapabilsin diye bir sözleşmeye bırakılmış paradır. Coinlerini havuza ekleyenler işlem ücretlerinden pay alır.

Takas yaptığınızda havuza bir token ekler, diğerini çekersiniz. Ne kadar çok çekerseniz fiyat o kadar aleyhinize döner. THORChain her coini kendi tokenı RUNE ile bu şekilde eşleştirir.

Sizin için en önemli şey havuzun büyüklüğüdür. Küçük bir havuz büyük işlemde daha kötü kur verir. Teklif ekranında fiyat etkisine bakın.

Pek çok takas hizmeti ayrı bir ücret göstermez. Bunun yerine size piyasadan biraz daha kötü bir kur verir. Aradaki fark makastır ve hizmet parasını buradan kazanır.

Örneğin piyasada 1 BTC 500 SOL ediyorsa bir hizmet size 497 SOL teklif edebilir. Eksik kalan 3 SOL makastır.

Yolları karşılaştırmanın tek adil yolu, elinize geçecek son tutara bakmaktır. “Sıfır komisyon” yazan bir yol, ücretini açıkça gösteren bir yoldan daha pahalıya gelebilir.

Çoklu imzalı cüzdan, birkaç kilidi olan bir kasaya benzer. Tek bir anahtar sahibi onu açamaz. Belirli bir sayıda kişinin, örneğin 9 kişiden 5'inin, anlaşması gerekir.

Birçok köprü kasasını çoklu imzayla tutar. Bu tek anahtardan daha güvenlidir, ama ancak anahtarlar gerçekten ayrı kişilerde ve ayrı güvenlik önlemleriyle tutuluyorsa.

2022'deki Ronin hack'i, yaklaşık 600 milyon dolar, saldırganların 9 anahtardan 5'ini ele geçirmesiyle oldu. Bu anahtarların birkaçı fiilen tek bir kuruluşun kontrolündeydi. Çoklu imza, anahtarları ne kadar dağıtılmışsa o kadar güçlüdür.

Peg, vaat edilen fiyattır: 1 USDC 1 dolar, 1 cbBTC de 1 BTC etmelidir. Depeg, piyasa fiyatının bu seviyeden uzaklaşmasıdır.

Küçük ve kısa süreli farklar normaldir. Büyük farklar genellikle insanların karşılıktan şüphe ettiğini (örneğin bir köprü hack'inden sonra) ya da tokenı geri çevirmenin zor olduğunu gösterir.

Elinizdeki sarılmış token depeg olursa panikle satmak zararı kalıcı hale getirir. Önce karşılığın gerçekten risk altında olup olmadığını ve tokenı çıkaran kurum üzerinden geri çevirip çeviremeyeceğinizi öğrenin.

Doğrulayıcı seti, farklı operatörlerin çalıştırdığı ve neyin olup bittiği konusunda anlaşan bilgisayarların listesidir. Köprülerde yatırmaları doğrular ve ödemeleri onaylarlar.

Birçok ağ, doğrulayıcılardan hile yaparlarsa kaybedecekleri bir teminat (bond ya da stake) yatırmalarını ister. THORChain düğüm operatörleri RUNE yatırır. Sistem bu teminatın, çalabilecekleri miktardan daha değerli kalmasını hedefler.

Sorulacak sorular: kaç doğrulayıcı var, kimler ve fonları çalmak için kaçının anlaşması gerekiyor? 150 bağımsız operatörden oluşan bir seti ele geçirmek, birkaç kişinin yönettiği 9 kişilik bir setten çok daha zordur.

Eşik imzada (TSS ya da MPC de denir) anahtar en baştan parçalara bölünür. Her üye bir parça tutar. Yeterli sayıda üye işbirliği yapınca geçerli bir imza ortaya çıkar. Kimse anahtarın tamamını hiçbir zaman görmez.

Chainflip ve THORChain, Bitcoin ve diğer zincirlerdeki kasalarını böyle yönetir. Chainflip, 150 doğrulayıcısından 100'ünün eşik olduğunu açıklıyor. Bitcoin ağı açısından bu kasa sıradan tek bir adres gibi görünür.

Fikir güçlüdür, ama güvenlik yine üyelerin kim olduğuna ve yeterli sayıda üyeyi ele geçirmenin ne kadar zor olduğuna bağlıdır.

Güven gerektirmeyen sistemde hiçbir aracı, istese bile coinlerinizi alamaz. Sistem her şeyi kendisi kontrol eder. Atomik takaslar ve hafif istemci kullanan köprüler buna yaklaşır.

Pratikte tamamen güven gerektirmeyen köprü çok azdır. Çoğu, bir grubun dürüst kalmasına dayanır. “Güveni en aza indiren” ifadesi çoğu zaman daha doğrudur.

Reklam diline dikkat edin. Bir sitenin “trustless” yazması onu öyle yapmaz. İşletmeciler ortadan kaybolursa ya da imzacılar anlaşırsa ne olacağını sorun. Hiçbir tasarım sizi kendi kodundaki hatalardan korumaz.

Her köprünün bir güven modeli vardır. Bu, “paramı kim kaybedebilir ya da çalabilir?” sorusunun cevabıdır. Cevap tek bir şirket, bir anahtar sahipleri grubu, bir doğrulayıcı ağı ya da diğer zinciri doğrudan kontrol eden bir kod olabilir.

Az sayıda ve tanınmış taraf her zaman daha kötü değildir. cbBTC'yi Coinbase'in tutması tek bir güven noktasıdır, ama tanınan ve denetime tabi bir noktadır. Üyeleri kolayca ele geçirilebilen büyük ve anonim bir imzacı grubu daha zayıf olabilir.

Yolları karşılaştırırken neye ve ne kadar süre güvendiğinize bakın. Size dakikalar içinde ödeme yapan bir takas yalnızca o dakikalar boyunca güven ister. Sarılmış bir token ise onu tuttuğunuz sürece güven ister.

Güvenlik denetiminde uzmanlar bir projenin akıllı sözleşmelerini okur ve sorunları raporlar. Ciddi köprüler denetim raporlarını yayınlar.

Denetim işe yarar ama garanti değildir. Kodu belirli bir andaki haliyle kontrol eder. Sonraki değişiklikler yeni hatalar getirebilir. 2022'deki Nomad hack'i, yaklaşık 190 milyon dolar, herkesin saldırıyı kopyalayabilmesine yol açan hatalı bir güncellemeden çıktı.

İyi işaretler: tanınmış firmalardan birden fazla denetim, herkese açık bir hata ödül programı ve büyük tutarlar tutarken uzun süre sorunsuz geçen bir geçmiş.

Hafif istemci, başka bir zincirin blok başlıklarını takip eder ve kanıtları kendisi kontrol eder. Her şeyi indirmez, bir işlemin gerçekten olduğunu doğrulamaya yetecek kadarını indirir.

Hafif istemci kullanan bir köprü güven gerektirmeyen yapıya daha yakındır: bir imzacı grubuna değil, iki zincirin kendi güvenliğine dayanır. Cosmos zincirlerini birbirine bağlayan IBC sistemi böyle çalışır.

Birbirinden çok farklı zincirler arasında hafif istemci kurmak zor ve pahalıdır. Bitcoin'e ya da Solana'ya giden köprülerin çoğunun bunun yerine imzacı grupları kullanmasının sebebi budur.

Bazı sistemler “suçu kanıtlanana kadar masumdur” mantığıyla çalışır. Bir sonuç yayınlanır ve herkesin itiraz edebileceği bir süre başlar. Geçerli bir itiraz gelmezse sonuç kesinleşir.

Arbitrum ve Optimism gibi optimistic rollup'lar, resmi köprüleriyle Ethereum'a yapılan çekimlerde yaklaşık yedi günlük bir süre kullanır. Across ise aktarıcı geri ödemelerini kontrol etmek için daha kısa bir süre kullanır.

Bu süreyi kendiniz beklemeniz nadiren gerekir. Hızlı köprüler size hemen öder ve beklemeyi sizin yerinize üstlenir. Modelin çalışması için itiraz etmeye hazır en az bir dürüst gözlemcinin bulunması gerekir.

Blokzincir yalnızca kendi üzerinde olanı bilir. Oracle dışarıdaki gerçekleri bildirir: BTC'nin fiyatını ya da başka bir zincirde yatırma yapıldığını.

Across, aktarıcılarına yapılan geri ödemeleri kontrol etmek için UMA oracle'ını kullanır. Talepler, belirli bir süre içinde kimse itiraz etmezse kabul edilir.

Oracle yanlış bir şey bildirir ve bunu kimse yakalamazsa, ona dayanan sözleşmeler hatalı veriyle hareket eder. Bu yüzden oracle tasarımı bir köprünün güven modelinin parçasıdır.

Saklayıcı, başkasının varlıklarını muhafaza eder. Sarılmış tokenlarda saklayıcı, her tokenın arkasındaki gerçek coinleri tutar. cbBTC'nin saklayıcısı Coinbase, WBTC'nin saklayıcısı BitGo'dur.

İyi bir saklayıcı ne kadar tuttuğunu ve tokenların nasıl geri çevrileceğini açıklar. Yine de onun ödeme gücünü koruyacağına, dürüst kalacağına ve çalışmaya devam edeceğine güvenirsiniz.

Saklayıcı fonları dondurabilir, mahkeme kararlarına uyabilir ya da batabilir. Böyle bir durumda blokzincirde hiçbir sorun olmasa bile sarılmış token değer kaybedebilir.

Ethereum tarzı zincirlerde bir köprü ya da DEX tokenlarınızı alabilmeden önce bir onay imzalarsınız. Bu onay “bu sözleşme benim USDC'mden en fazla şu kadarını harcayabilir” der.

Birçok uygulama bir dahaki sefere adım kazandırmak için varsayılan olarak sınırsız onay ister. O sözleşme ileride hacklenirse saldırgan onay verdiğiniz tokenları cüzdanınızdan boşaltabilir.

Cüzdanınız izin veriyorsa yalnızca gönderdiğiniz miktar kadar onay verin. Ara sıra revoke.cash gibi bir araçla eski onayları kaldırın.

Attestation imzalı bir nottur: “bu yatırma ya da yakma gerçekten oldu”. Hedef zincir bir şeyi serbest bırakmadan ya da basmadan önce bu imzayı kontrol eder.

Circle'ın CCTP sisteminde USDC'yi kaynak zincirde yakarsınız, Circle'ın hizmeti bir attestation imzalar ve bu imzayla hedef zincirde size USDC basılır.

Attestation ancak onu imzalayan kadar güvenilirdir. CCTP'de bu Circle'dır. Diğer köprülerde bir guardian grubu ya da doğrulayıcılar olabilir.

Monero ve korumalı Zcash bakiyeleri herkesten gizler. Görüntüleme anahtarı salt okunur bir geçiş kartıdır. Kimde varsa ödemeleri görebilir ama coinleri hareket ettiremez.

Muhasebe için, bir borsaya ödeme yaptığınızı kanıtlamak için ya da yalnızca izleme amaçlı cüzdanlar için işe yarar.

Yine de onu gizli tutun. Paylaşmak o cüzdandaki gizliliğinizden vazgeçmek demektir. Takas yapmak için asla gerekmez. Açık bir sebep göstermeden isteyen bir siteye vermeyin.

HyperCore, Hyperliquid blokzincirinin borsayı çalıştıran kısmıdır. Emirler, eşleştirme, teminat ve tasfiyeler özel bir sunucuda değil, zincir üstünde gerçekleşir.

HyperCore ve HyperEVM aynı zincirde çalışır ve HyperBFT adlı aynı mutabakatı paylaşır. Tokenleri ikisi arasında köprü olmadan, Hyperliquid içinde bir transferle taşıyabilirsiniz.

Bir köprü veya borsa Hyperliquid’e USDC gönderdiğinde para genellikle HyperCore bakiyenize gelir ve işleme hazır olur.

HyperEVM, geliştiricilerin Hyperliquid üzerinde Ethereum tarzı akıllı sözleşmeler çalıştırmasını sağlar. MetaMask gibi cüzdanlar ona normal bir EVM ağı gibi bağlanır.

HyperCore ile aynı zincirde çalışır ve aynı HyperBFT mutabakatıyla korunur. HyperEVM’deki ağ ücretleri HYPE ile ödenir.

Hyperliquid’e gönderilen tokenler köprüye göre HyperCore’a ya da HyperEVM’e gelebilir. İki bakiye ayrı gösterildiği için rotanızın hangi tarafa teslim ettiğini kontrol edin.

Jetton’lar TON’un token sürümüdür, Ethereum’daki ERC-20 gibi. Standardın adı TEP-74’tür.

Her sahibin bakiyesini tutan ayrı küçük bir sözleşmesi, yani jetton wallet’ı vardır. Bunu normal TON adresiniz yönetir, bu yüzden gönderip alırken yine o adresi kullanırsınız.

Her jetton transferi TON ile ödenir, bu yüzden cüzdanda biraz TON tutun. Bir borsaya jetton yatırırken yorum (memo) isteyip istemediğine bakın. Yorum olmadan yatırma hesaba geçmeyebilir.

Zcash'te iki tür adres vardır. Şeffaf adresler Bitcoin gibi çalışır ve her şeyi gösterir. Korumalı adresler ise kimin kime ne kadar ödediğini gizler.

ZEC'i başka bir zincire takas ettiğinizde takas tarafındaki yatırma adresi genellikle şeffaftır. Korumalı bakiyeden göndermek önceki geçmişinizi gizli tutar. Ama takasa gönderdiğiniz tutar görünür, Solana ya da Ethereum'daki ödeme de tamamen herkese açıktır.

Bazı borsalar yalnızca şeffaf adreslere yapılan yatırmaları hesaba geçirir. Zashi gibi korumalı bir cüzdandan göndermeden önce bunu kontrol edin.

OFT, birçok ağa yayılmış tek bir tokendir. Gönderdiğinizde çıkış ağında yakılır ve hedef ağda oluşturulur. Tokenin ana ağında ise orijinal, adaptör adı verilen bir sözleşmede kilitlenebilir.

USDT0 böyle çalışır: USDT Ethereum’da kilitlenir, diğer ağlarda USDT0 oluşturulur. Başka birçok token da OFT olarak çıkarılır.

Token her ağda çıkaran tarafın kontrolünde olduğu için elinizde bir köprünün kendi senedi kalmaz. Yine de LayerZero’ya ve çıkaran tarafın her mesajı onaylamak için seçtiği doğrulayıcılara güvenirsiniz.

UTXO, “harcanmamış işlem çıktısı” demektir. Bitcoin, Litecoin, Dogecoin, Cardano ve Zcash parayı tek bir sayı olarak değil, cüzdandaki banknotlar gibi ayrı parçalar halinde takip eder.

Ödeme yaptığınızda cüzdanınız bazı parçaları seçer, onları harcar ve para üstünü size geri gönderir. Bunu genellikle görmezsiniz. Ama ücretin, cüzdanınızın birleştirmesi gereken parça sayısına neden bağlı olduğunu açıklar.

UTXO zincirlerine köprü kurmanın neden daha zor olduğunu da kısmen açıklar. Betik dilleri basittir. Ethereum'daki bir köprünün kullandığı türden sözleşmeleri çalıştıramazlar.